Rozdział 1.
USTRÓJ POLITYCZNY

Artykuł 1

Rzeczpospolita Polska jest państwem demokracji bezpośredniej.
W Rzeczypospolitej Polskiej władza należy do Narodu.

Artykuł 2

Naród sprawuje władzę państwową przez mechanizmy demokracji bezpośredniej, w tym przez przedstawicieli wybieranych do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do rad narodowych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym.
Przedstawiciele obywateli w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej i w lokalnych radach narodowych są odpowiedzialni przed swymi wyborcami i mogą być przez nich odwoływani.

Artykuł 3
Rzeczpospolita Polska:

stoi na straży praw obywatelskich, zabezpiecza wolność przed siłami wrogimi demokracji,
zapewnia rozwój i nieustanny wzrost potencjału kraju przez innowacje, przez likwidację zacofania gospodarczego, technicznego i kulturalnego,
organizuje gospodarkę rynkową z uwzględnieniem partycypacji obywatelskiej, opierając się na przedsiębiorstwach stanowiących własność prywatną i społeczną,
wspiera sprawiedliwość społeczną i przeciwdziała nierównościom,
zabezpiecza stały wzrost dobrobytu, zdrowotności i poziomu kulturalnego obywateli,
zapewnia wszechstronny rozwój kultury narodowej.

Artykuł 4

Prawa Rzeczypospolitej Polskiej są wyrazem interesów i woli Narodu.
Ścisłe przestrzeganie praw Rzeczypospolitej Polskiej jest podstawowym obowiązkiem każdego organu państwa i każdego obywatela.
Wszystkie organy władzy i administracji państwowej działają na podstawie przepisów prawa.

Artykuł 5
Wszystkie organy władzy i administracji państwowej opierają się w swej działalności na świadomym, czynnym współdziałaniu obywateli i obowiązane są:

zdawać społeczeństwu sprawę ze swej działalności,
uważnie rozpatrywać i uwzględniać słuszne wnioski, zażalenia i życzenia obywateli w myśl obowiązujących ustaw,
wyjaśniać obywatelom zasadnicze cele i wytyczne polityki państwa w poszczególnych dziedzinach działalności państwowej, gospodarczej i kulturalnej.

Artykuł 6
Siły zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej stoją na straży suwerenności i niepodległości Narodu Polskiego, jego bezpieczeństwa i pokoju.

Rozdział 2.
USTRÓJ SPOŁECZNO-GOSPODARCZY

Artykuł 7

Rzeczpospolita Polska, opierając się na społecznym nadzorze nad kluczowymi środkami produkcji, wymiany, komunikacji i kredytu, rozwija życie gospodarcze i kulturalne kraju z uwzględnieniem partycypacyjnego planowania obywatelskiego, w szczególności przez rozbudowę nowoczesnego przemysłu państwowego i prywatnego, rozstrzygającego czynnika w przekształcaniu stosunków społeczno-gospodarczych.
Państwo prowadzi politykę handlu zagranicznego w oparciu o zasady demokracji bezpośredniej i przejrzystości.
Zasadniczym celem polityki gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, kształtowanej z udziałem obywatelek i obywateli, jest stały rozwój potencjału kraju, nieustanne podnoszenie poziomu życiowego obywateli, umacnianie siły, obronności i niezależności Ojczyzny.

Artykuł 8
Mienie ogólnonarodowe: złoża mineralne, wody, lasy państwowe, kopalnie, drogi, transport kolejowy, wodny i powietrzny, środki łączności, banki, państwowe zakłady przemysłowe, państwowe gospodarstwa rolne, państwowe przedsiębiorstwa handlowe, przedsiębiorstwa i urządzenia komunalne – podlega szczególnej trosce i opiece państwa oraz wszystkich obywateli, a decyzje o jego zarządzaniu podejmowane są z udziałem społeczności lokalnych.

Artykuł 9

Rzeczpospolita Polska wzmacnia spójnię gospodarczą między miastem i wsią na podstawie współpracy obywateli.
W tym celu Rzeczpospolita Polska zapewnia nieustanny wzrost produkcji przemysłu państwowego i prywatnego, służącej wszechstronnemu zaspokajaniu potrzeb wytwórczych i konsumpcyjnych ludności wiejskiej, jednocześnie z udziałem obywateli wpływając na stały wzrost towarowej produkcji rolniczej, która zaopatruje przemysł w surowce, a ludność miejską w żywność.

Artykuł 10

Rzeczpospolita Polska otacza opieką indywidualne gospodarstwa rolne i udziela im pomocy – w celu zwiększania produkcji, podwyższania poziomu rolniczo-technicznego oraz podniesienia ich dobrobytu.
Rzeczpospolita Polska udziela szczególnego poparcia i wszechstronnej pomocy powstającym na zasadzie dobrowolności rolniczym spółdzielniom produkcyjnym – jako formom gospodarki zespołowej. Dzięki zastosowaniu metod najbardziej wydajnej wspólnej uprawy i mechanizacji pracy gospodarka zespołowa umożliwia obywatelom osiągnięcie przełomu w produkcji oraz szybkiego i znacznego podniesienia dobrobytu i kultury na wsi.
Głównymi formami poparcia i pomocy państwa dla rolniczych spółdzielni produkcyjnych są: dostęp do nowoczesnej techniki oraz preferencyjne kredyty państwowe, przy czym warunki tych form konsultowane są z obywatelami.

Artykuł 11
Rzeczpospolita Polska popiera rozwój form ruchu spółdzielczego w mieście i na wsi oraz udziela mu wszechstronnej pomocy w wypełnianiu jego zadań, a własności spółdzielczej zapewnia szczególną opiekę i ochronę.

Artykuł 12
Rzeczpospolita Polska uznaje i ochrania na podstawie obowiązujących ustaw indywidualną własność i prawo dziedziczenia ziemi, budynków i innych środków produkcji należących do obywateli.

Artykuł 13
Rzeczpospolita Polska poręcza całkowitą ochronę oraz prawo dziedziczenia własności osobistej obywateli.

Artykuł 14

Praca jest prawem, obowiązkiem i sprawą honoru każdego obywatela. Pracą swoją, przestrzeganiem dyscypliny pracy, współpracą i doskonaleniem jej metod obywatelki i obywatele wzmacniają siłę i potęgę Ojczyzny oraz podnoszą dobrobyt narodu.
Osoby szczególnie zasłużone w pracy otoczone są powszechnym szacunkiem narodu.
Rzeczpospolita Polska coraz pełniej wprowadza w życie zasadę równości i powszechnej sprawiedliwości , gwarantując godne warunki dla wszystkich obywateli.

Rozdział 3.
NACZELNE ORGANY WŁADZY PAŃSTWOWEJ

Artykuł 15

Władzę ustawodawczą sprawuje Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
Sejm jako najwyższy wyraziciel woli Narodu, urzeczywistnia suwerenne prawa narodu w zakresie stanowienia prawa.
Sejm uchwala ustawy oraz sprawuje kontrolę nad działalnością Prezydenta i innych organów administracji państwowej w zakresie określonym ustawami.
Narodowi przysługuje prawo weta wobec ustaw uchwalonych przez Sejm, wykonywane w trybie referendum ogólnokrajowego.

Artykuł 16

Posłów na Sejm wybierają obywatele w jednomandatowych okręgach wyborczych w systemie głosowania alternatywnego (rankingowego), w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym.
Ważność wyboru posła stwierdza Sejm.
Poseł podlega odpowiedzialności karno-sądowej na zasadach określonych w ustawach, na równi z każdym obywatelem. W przypadku przestępstw kryminalnych zagrożonych karą pozbawienia wolności od 3 lat, poseł może być pociągnięty do odpowiedzialności karno-sądowej bez konieczności uzyskiwania zgody Sejmu.
Posłowie mogą być odwoływani przed upływem kadencji w trybie referendów lokalnych przeprowadzanych na wniosek co najmniej 10% uprawnionych do głosowania w danym okręgu wyborczym.

Artykuł 17

Sejm obraduje na sesjach. Sesje Sejmu zwołuje Prezydent co najmniej dwa razy do roku. Prezydent obowiązany jest zwołać sesję również na pisemny wniosek jednej trzeciej ogólnej liczby posłów.
Pierwsza sesja nowoobranego Sejmu powinna być zwołana w ciągu miesiąca od dnia wyborów.

Artykuł 18

Sejm wybiera ze swego grona Marszałka, wicemarszałków i komisje.
Marszałek lub w jego zastępstwie wicemarszałek kieruje obradami i czuwa nad tokiem prac Sejmu.
Obrady Sejmu są jawne. Sejm może uchwalić tajność obrad, jeżeli wymaga tego dobro państwa.
Porządek prac Sejmu, rodzaj i liczbę komisji określa regulamin uchwalony przez Sejm.

Artykuł 19

Sejm uchwala plany gospodarcze na okresy kilkuletnie, opracowywane z udziałem obywatelskich konsultacji.
Sejm uchwala corocznie budżet państwa na wniosek Prezydenta.

Artykuł 20

Inicjatywa ustawodawcza przysługuje Prezydentowi, posłom oraz obywatelom w trybie inicjatywy obywatelskiej (co najmniej 100 000 podpisów).
Ustawy uchwalone przez Sejm podpisuje Prezydent. Prezydent może, w terminie 30 dni, odmówić podpisania ustawy i przekazać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Sejm może odrzucić weto Prezydenta większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Ogłoszenie ustawy w Dzienniku Ustaw zarządza Prezydent.
Narodowi przysługuje prawo weta wobec każdej ustawy uchwalonej przez Sejm. Prawo weta wykonuje się w trybie referendum ogólnokrajowego, zarządzanego na wniosek co najmniej 5% uprawnionych do głosowania, złożony w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy.
W przypadku zarządzenia referendum, ustawa wchodzi w życie, jeżeli w głosowaniu wzięło udział co najmniej 30% uprawnionych do głosowania, a większość ważnie oddanych głosów opowie się za jej utrzymaniem. W przeciwnym razie ustawa traci moc.

Artykuł 21

W razie opieszałości Sejmu, w szczególności gdy Sejm nie uchwala niezbędnych ustaw w terminie określonym przez Prezydenta lub w terminie trzech miesięcy od dnia przedłożenia projektu, Prezydent może wydać dekret z mocą ustawy.
Dekret wymaga niezwłocznego przedstawienia Sejmowi na najbliższej sesji. Sejm może dekret uchylić większością zwykłą głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. W przypadku nieuchylenia dekretu w ciągu 30 dni od dnia przedstawienia, dekret zachowuje moc obowiązującą jako ustawa.
Dekret nie może dotyczyć: praw obywatelskich określonych w Konstytucji, ordynacji wyborczej oraz budżetu państwa.
Wobec dekretów Prezydenta wydanych z mocą ustawy również przysługuje narodowi prawo weta na zasadach określonych w artykule 20 ust. 4-5.

Artykuł 22

Sejm może powołać komisję dla zbadania określonej sprawy. Uprawnienia i tryb działania komisji ustala Sejm.
Prezydent lub poszczególni ministrowie obowiązani są do udzielenia w ciągu czternastu dni odpowiedzi na interpelację posła.

Artykuł 23

Sejm jest wybierany na okres lat czterech.
Wybory do Sejmu zarządza Prezydent nie później niż na trzy miesiące przed upływem kadencji Sejmu, wyznaczając datę wyborów na dzień wolny od pracy, przypadający nie później niż w ciągu dwóch miesięcy po upływie kadencji Sejmu.

Artykuł 24

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest wybierany przez obywateli w jednomandatowym okręgu ogólnokrajowym w systemie głosowania alternatywnego (rankingowego), w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym.
Kadencja Prezydenta trwa pięć lat.
Prezydent może być odwołany przed upływem kadencji w trybie referendum ogólnokrajowego, przeprowadzanego na wniosek co najmniej 15% uprawnionych do głosowania.

Artykuł 25

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej sprawuje funkcję głowy państwa oraz szefa rządu, pełniąc jednocześnie rolę Prezesa Rady Ministrów.
Prezydent:

zarządza wybory do Sejmu,
zwołuje sesje Sejmu,
wykonuje inicjatywę ustawodawczą,
podpisuje ustawy lub przekazuje je do ponownego rozpatrzenia Sejmowi,
wydaje dekrety z mocą ustawy w razie opieszałości Sejmu na zasadach określonych w artykule 21,
powołuje i odwołuje ministrów oraz kieruje ich pracami,
wydaje rozporządzenia wykonawcze na podstawie i w granicach ustaw,
mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej w innych państwach,
przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych przy Prezydencie przedstawicieli innych państw,
ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe, informując o tym Sejm,
obsadza stanowiska cywilne i wojskowe, przewidziane ustawami,
nadaje ordery, odznaczenia i tytuły honorowe,
stosuje prawo łaski,
wykonuje inne funkcje, przewidziane dla Prezydenta w Konstytucji lub przekazane mu przez ustawy.

Prezydent w całej swej działalności działa na podstawie i w granicach prawa.
Prezydent sprawuje bezpośredni nadzór nad wszystkimi organami administracji rządowej.
Prezydent w wykonywaniu swoich funkcji może być wspomagany przez ministrów, których powołuje i odwołuje. Ministrowie są odpowiedzialni przed Prezydentem.
Prezydenta reprezentuje on sam lub wyznaczony przez niego przedstawiciel.

Artykuł 26

Prezydent może wydawać rozporządzenia wykonawcze na podstawie ustaw.
Rozporządzenia wydane przez Prezydenta podpisuje Prezydent. Ogłoszenie rozporządzenia w Dzienniku Ustaw zarządza Prezydent.

Artykuł 27
Prezydent sprawuje zwierzchni nadzór nad terenowymi organami administracji państwowej. Szczegółowe uprawnienia Prezydenta w tej dziedzinie określa ustawa.

Artykuł 28

Postanowienie o stanie wojny może być powzięte jedynie w razie dokonania zbrojnego napadu na Rzeczpospolitą Polską albo gdy z umów międzynarodowych wynika konieczność wspólnej obrony przeciwko agresji. Postanowienie takie uchwala Sejm większością 2/3 głosów, a gdy Sejm nie obraduje – Prezydent, z obowiązkiem przedstawienia Sejmowi na najbliższej sesji do zatwierdzenia.
Prezydent może wprowadzić stan wojenny na części lub na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wymaga tego wzgląd na obronność lub bezpieczeństwo państwa. Z tych samych powodów Prezydent może ogłosić częściową lub powszechną mobilizację. Wprowadzenie stanu wojennego wymaga zatwierdzenia przez Sejm w ciągu 48 godzin.

Rozdział 4.
NACZELNE ORGANY ADMINISTRACJI PAŃSTWOWEJ

Artykuł 29

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej sprawuje bezpośrednią władzę wykonawczą, podejmując samodzielnie wszystkie decyzje w zakresie administracji państwowej.
Prezydent powołuje i odwołuje ministrów oraz innych urzędników państwowych, którzy wykonują jego polecenia i są przed nim odpowiedzialni. Ministrowie nie stanowią kolegialnego organu władzy wykonawczej – pełnią funkcje doradcze i wykonawcze na podstawie upoważnień Prezydenta.

Artykuł 30

Administracja państwowa działa pod bezpośrednim zwierzchnictwem Prezydenta, który jest jedynym naczelnym organem wykonawczym.
Prezydent ponosi pełną odpowiedzialność za działalność administracji państwowej przed Sejmem oraz przed narodem w trybie referendum.

Artykuł 31
Prezydent w wykonywaniu władzy wykonawczej korzysta z pomocy:
– wiceprezydentów powoływanych i odwoływanych przez Prezydenta,
– ministrów kierujących poszczególnymi działami administracji państwowej, powoływanych i odwoływanych przez Prezydenta,
– innych urzędników państwowych powoływanych przez Prezydenta.

Artykuł 32
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej:

koordynuje działalność ministerstw i innych podległych mu organów oraz nadaje kierunek ich pracy,
opracowuje corocznie projekt budżetu państwa i przedstawia go Sejmowi do uchwalenia; opracowuje projekt planu gospodarczego na okres kilkuletni i przedstawia go Sejmowi do uchwalenia,
uchwala roczne plany gospodarcze w granicach upoważnień ustawowych,
zapewnia wykonanie ustaw,
czuwa nad wykonaniem planu gospodarczego i budżetu państwa,
przedstawia Sejmowi coroczne sprawozdanie z wykonania budżetu państwa,
zapewnia ochronę porządku publicznego, interesów państwa i praw obywateli,
na podstawie ustaw i w celu ich wykonania wydaje rozporządzenia, podejmuje zarządzenia oraz czuwa nad ich wykonaniem,
sprawuje kierownictwo w dziedzinie stosunków z innymi państwami,
sprawuje kierownictwo w dziedzinie obronności kraju i organizacji sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz określa corocznie kontyngent obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej,
wykonuje inne funkcje przewidziane dla Prezydenta w Konstytucji lub przekazane mu przez ustawy.

Artykuł 33

Ministrowie kierują określonymi działami administracji państwowej na podstawie upoważnień Prezydenta. Zakres działania ministrów określają ustawy.
Ministrowie wydają na podstawie ustaw i w celu ich wykonania rozporządzenia i zarządzenia z upoważnienia Prezydenta.
Prezydent może uchylić rozporządzenie lub zarządzenie wydane przez ministra.
Wszelkie sprawy wymagające rozstrzygnięcia na szczeblu centralnym rozstrzyga ostatecznie Prezydent.

Rozdział 5.
TERENOWE ORGANY WŁADZY PAŃSTWOWEJ (SAMORZĄD TERYTORIALNY)

Artykuł 34

Organami władzy samorządowej w gminach, miastach, dzielnicach większych miast, powiatach i województwach są rady gmin (miast, powiatów, województw).
Radni wybierani są przez mieszkańców w jednomandatowych okręgach wyborczych w systemie głosowania alternatywnego (rankingowego), w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym, na okres czterech lat.
Radni mogą być odwoływani przed upływem kadencji w trybie referendum lokalnego, przeprowadzanego na wniosek co najmniej 10% uprawnionych do głosowania w danym okręgu.

Artykuł 35
Rady samorządowe wyrażają wolę obywatelek i obywateli oraz rozwijają ich inicjatywę obywatelską i aktywność w celu pomnażania sił, dobrobytu i kultury wspólnot lokalnych.

Artykuł 36
Rady samorządowe umacniają więź władzy z obywatelami, przyciągając jak najszersze kręgi mieszkańców do udziału w zarządzaniu sprawami publicznymi na szczeblu lokalnym.

Artykuł 37
Rady samorządowe kierują w swoim zakresie działalnością gospodarczą, społeczną i kulturalną, wiążąc potrzeby terenu z zadaniami ogólnopaństwowymi, przy zachowaniu zasady pomocniczości i subsydiarności.

Artykuł 38
Rady samorządowe troszczą się stale o codzienne potrzeby i interesy mieszkańców, zwalczają wszelkie przejawy samowoli i biurokratycznego stosunku do obywatela, sprawują i rozwijają kontrolę obywatelską działalności urzędów, przedsiębiorstw, zakładów i instytucji.

Artykuł 39
Rady samorządowe dbają o utrzymanie porządku publicznego i czuwają nad przestrzeganiem praworządności, ochraniają mienie komunalne i prywatne, zabezpieczają prawa obywateli, współdziałają w umacnianiu obronności i bezpieczeństwa państwa.

Artykuł 40
Rady samorządowe wykorzystują wszelkie zasoby i możliwości terenu dla jego wszechstronnego rozwoju gospodarczego i kulturalnego, dla coraz lepszego zaspokajania potrzeb mieszkańców w zakresie zaopatrzenia i usług oraz dla rozbudowy instytucji i urządzeń komunalnych, oświatowych, kulturalnych, sanitarnych i sportowych.

Artykuł 41
Rady samorządowe uchwalają terenowe plany gospodarcze oraz budżety terenowe, opracowywane z udziałem konsultacji obywatelskich.

Artykuł 42

Rady samorządowe obradują na sesjach jawnych. Sesje są transmitowane i dostępne dla mieszkańców.
Organami wykonawczymi rad są zarządy (wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast) wybierani w wyborach bezpośrednich przez mieszkańców na okres kadencji rady lub powoływani przez radę w głosowaniu jawnym, zgodnie z wyborem wspólnoty lokalnej.
Organ wykonawczy podlega radzie, która go wybrała, oraz kontroli obywatelskiej.
Mieszkańcom przysługuje prawo do inicjowania referendum lokalnego w sprawie odwołania organu wykonawczego na wniosek co najmniej 15% uprawnionych do głosowania.

Artykuł 43
Rady samorządowe powołują komisje dla poszczególnych dziedzin swojej działalności. Komisje rad utrzymują stałą i ścisłą więź z mieszkańcami, mobilizują ich do współudziału w realizacji zadań rady, wykonują z ramienia rady kontrolę obywatelską oraz występują z inicjatywą wobec rady i jej organów.

Artykuł 44

Nadzór nad legalnością uchwał rad samorządowych sprawują sądy administracyjne. Uchwała rady niższego szczebla może być uchylona jedynie przez sąd administracyjny w przypadku stwierdzenia jej niezgodności z prawem.
Mieszkańcom przysługuje prawo do zaskarżenia uchwały rady do sądu administracyjnego lub do zarządzenia referendum lokalnego w sprawie uchylenia uchwały, na wniosek co najmniej 5% uprawnionych do głosowania.

Artykuł 45

Mieszkańcom przysługuje prawo inicjatywy uchwałodawczej wobec rady samorządowej – na wniosek co najmniej 3% uprawnionych do głosowania w danej jednostce samorządowej.
Rada jest obowiązana rozpatrzyć wniosek na najbliższej sesji i poddać go pod głosowanie.
W sprawach o szczególnym znaczeniu dla wspólnoty lokalnej rada zarządza obowiązkowe konsultacje obywatelskie lub referendum lokalne.

Artykuł 46
Szczegółowy skład oraz zakres i tryb działalności rad samorządowych i ich organów określa ustawa, z zachowaniem zasad demokracji bezpośredniej, jawności i przejrzystości życia publicznego.

Rozdział 6.
SĄDY I PROKURATURA

Artykuł 46

Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują: Sąd Najwyższy, sądy apelacyjne, sądy okręgowe, sądy rejonowe oraz sądy szczególne.
Ustrój, właściwość oraz postępowanie sądów określają ustawy.

Artykuł 47
Sądy wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

Artykuł 48
Sądy stoją na straży Konstytucji i prawa, ochraniają prawa i wolności obywatelskie, strzegą praworządności oraz zapewniają powszechną sprawiedliwość, karząc sprawców przestępstw.

Artykuł 49

Rozpoznawanie i rozstrzyganie spraw w sądach odbywa się z udziałem ławników obywatelskich, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie.
Ławnicy obywatelscy są wybierani przez mieszkańców w jednomandatowych okręgach wyborczych w systemie głosowania alternatywnego (rankingowego) na okres czterech lat, w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym.

Artykuł 50

Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Sejmu, po przeprowadzeniu otwartego konkursu i publicznych przesłuchań kandydatów. Sejm podejmuje uchwałę o powołaniu większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Obywatelom przysługuje prawo zgłaszania kandydatów na sędziów w trybie inicjatywy obywatelskiej, popartej co najmniej 10 000 podpisami w skali ogólnokrajowej lub odpowiednią liczbą w skali właściwego okręgu sądowego, określoną ustawą.
Sędziów sądów szczególnych powołuje Prezydent na wniosek Sejmu, po zasięgnięciu opinii właściwego ministra.
Sędziowie są powoływani na czas nieokreślony.
Sędzia może być odwołany przed upływem kadencji lub w każdym czasie, jeżeli wykonuje swoją służbę:
1. niegodnie – w sposób przynoszący ujmę godności zawodu sędziego lub naruszający zaufanie do wymiaru sprawiedliwości,
2. tendencyjnie – z naruszeniem zasady bezstronności i równego traktowania stron,
3. nieetycznie – z naruszeniem powszechnie przyjętych norm moralnych lub etyki zawodowej,
4. niesprawiedliwie – z rażącym naruszeniem praw stron lub wydawaniem oczywiście niesłusznych orzeczeń,
5. popełnia częste wykroczenia lub przestępstwa, w tym wykroczenia dyscyplinarne, lub dopuści się przestępstwa umyślnego.
Postępowanie w sprawie odwołania sędziego wszczyna się na wniosek:

1. Prezydenta,

1. ministra właściwego do spraw wymiaru sprawiedliwości,
2. Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego lub zgromadzenia ogólnego sędziów właściwego sądu,
3. co najmniej 5% uprawnionych do głosowania w okręgu właściwości sądu, w którym orzeka sędzia, w trybie inicjatywy obywatelskiej.

Odwołania sędziego dokonuje Prezydent po uzyskaniu zgody Sejmu, wyrażonej większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Do czasu rozstrzygnięcia Prezydent może zawiesić sędziego w pełnieniu obowiązków.
Sędzia ma prawo do obrony przed właściwym sądem dyscyplinarnym oraz do odwołania się do Sądu Najwyższego.

Artykuł 51

Sąd Najwyższy jest naczelnym organem sądowym i sprawuje nadzór nad działalnością wszystkich innych sądów w zakresie orzekania.
Tryb wykonywania nadzoru przez Sąd Najwyższy określa ustawa.
Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz prezesów izb Sądu Najwyższego powołuje Prezydent spośród sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego, na okres sześciu lat.

Artykuł 52
Sędziowie są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Niezawisłość nie wyłącza odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej na zasadach określonych w ustawie.

Artykuł 53

Rozpoznawanie spraw przed wszystkimi sądami Rzeczypospolitej Polskiej odbywa się jawnie. Ustawa może określić wyjątki od tej zasady, wymagające uzasadnienia w interesie bezpieczeństwa państwa lub ochrony prywatności.
Każdemu zapewnia się prawo do obrony. Oskarżony ma prawo do obrońcy z wyboru lub z urzędu, na zasadach określonych w ustawie.

Artykuł 54

Prokurator Generalny Rzeczypospolitej Polskiej stoi na straży praworządności, czuwa nad ochroną praw obywateli oraz interesu publicznego.
Prokurator Generalny czuwa w szczególności nad ściganiem przestępstw godzących w bezpieczeństwo i niezależność Rzeczypospolitej Polskiej.
Zakres i tryb działania Prokuratora Generalnego określa ustawa.

Artykuł 55

Prokuratora Generalnego powołuje i odwołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej za zgodą Sejmu, wyrażoną bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Prokuratorzy podlegli Prokuratorowi Generalnemu są powoływani i odwoływani przez Prokuratora Generalnego na zasadach określonych w ustawie.
Prokurator Generalny przedstawia Sejmowi oraz Prezydentowi coroczne sprawozdanie z działalności prokuratury.
Obywatelom przysługuje prawo inicjatywy w sprawie odwołania Prokuratora Generalnego – na wniosek co najmniej 5% uprawnionych do głosowania, w trybie referendum ogólnokrajowego. W przypadku większości ważnych głosów za odwołaniem, Prezydent jest obowiązany niezwłocznie odwołać Prokuratora Generalnego.

Artykuł 56
Organy prokuratury podlegają Prokuratorowi Generalnemu Rzeczypospolitej Polskiej i w sprawowaniu swych funkcji są niezależne od organów administracji państwowej oraz samorządu terytorialnego.

Rozdział 7.
PRAWA I WOLNOŚCI ORAZ OBOWIĄZKI OBYWATELSKIE

Artykuł 57
Rzeczpospolita Polska gwarantuje i chroni prawa i wolności każdego obywatela